ลองถามคนสิบคนว่าทำไมอาชญากรจึงชอบคริปโต เก้าคนคงตอบเหมือนกันว่า เพราะมันไม่เปิดเผยตัวตน นี่เป็นหนึ่งในจุดขายของบิตคอยน์มาตั้งแต่แรก และเป็นหนึ่งในความเชื่อผิด ๆ ที่ฝังแน่นที่สุดในโลกการเงิน
บิตคอยน์ไม่ได้เป็นนิรนาม แต่เป็นการใช้นามแฝง ความแตกต่างนี้อาจฟังดูเหมือนการจับผิดถ้อยคำของทนายความ แต่ในทางปฏิบัติ มันคือความแตกต่างระหว่างการซ่อนตัวกับการสวมหน้ากากอยู่ในห้องที่เต็มไปด้วยกล้องวงจรปิด
“ใช้นามแฝง” หมายความว่าอย่างไร
เมื่อคุณใช้บิตคอยน์ ชื่อของคุณจะไม่ปรากฏบนบล็อกเชน สิ่งที่ปรากฏคือที่อยู่บิตคอยน์ ซึ่งเป็นชุดตัวอักษรและตัวเลขยาว ๆ นั่นคือนามแฝงของคุณ
แต่ทุกความเคลื่อนไหวของที่อยู่นั้นเปิดเผยต่อสาธารณะ ถูกบันทึกไว้อย่างถาวร และใครก็ตามในโลกสามารถตรวจดูได้ ทั้งเงินที่รับเข้า เงินที่ส่งออก จำนวนเงิน และวันที่ของทุกธุรกรรม ไม่มีอะไรถูกลบทิ้ง รายการเดินบัญชีธนาคารเป็นข้อมูลส่วนตัวที่เก็บไว้สิบปี ส่วนที่อยู่บิตคอยน์คือรายการเดินบัญชีที่เปิดให้คนทั้งโลกอ่านได้ตลอดไป
ที่อยู่นั้นจึงยังไม่มีชื่อเจ้าของกำกับอยู่ จนกว่าจะถึงวันที่มี
ที่อยู่บิตคอยน์ถูกเชื่อมโยงกับชื่อเจ้าของได้อย่างไร
เพียงมีข้อมูลสักอย่างที่เชื่อมที่อยู่นั้นเข้ากับบุคคลจริง ก็เพียงพอแล้ว และข้อมูลเช่นนี้มีอยู่ทั่วไป:
- ศูนย์ซื้อขายคริปโต: เมื่อซื้อหรือขายบิตคอยน์เป็นยูโรหรือดอลลาร์ คุณแทบจะต้องใช้บริการศูนย์ซื้อขายเสมอ และศูนย์ซื้อขายที่อยู่ภายใต้การกำกับดูแลก็มีข้อมูลหนังสือเดินทาง ที่อยู่ และบัญชีธนาคารของคุณ
- การจัดส่งสินค้า: คุณจ่ายค่าสินค้าที่ส่งมาถึงบ้าน
- ความเผลอเรอเพียงครั้งเดียว: คุณโพสต์ที่อยู่บิตคอยน์ของตัวเองบนอินเทอร์เน็ต หรือนำที่อยู่เดิมกลับมาใช้ในการชำระเงินที่มีคนระบุตัวผู้จ่ายได้
เมื่อที่อยู่หนึ่งถูกเชื่อมโยงกับคุณแล้ว เจ้าหน้าที่สืบสวนก็สามารถติดตามเส้นทางเงินได้ทั้งย้อนหลังและไปข้างหน้า ผ่านธุรกรรมต่าง ๆ เป็นเวลาหลายปี บริษัทเฉพาะทางอย่าง Chainalysis, Elliptic และ TRM Labs ทำงานเช่นนี้ให้รัฐบาล ธนาคาร และศูนย์ซื้อขายคริปโตโดยตรง
เหตุแฮ็ก Binance: ตัวอย่างที่เห็นกันต่อหน้า
เหตุแฮ็ก Binance เมื่อปลายเดือนตุลาคม 2026 ซึ่งสร้างความเสียหายสูงเป็นประวัติการณ์ถึง 6,300 ล้านดอลลาร์สหรัฐ เป็นตัวอย่างที่ชัดเจน
ตามการวิเคราะห์ข้อมูลบนบล็อกเชนที่ CoinDesk รายงาน บิตคอยน์จำนวน 18,270 เหรียญถูกโอนออกจาก Binance และกระจายไปยังกระเป๋าเงิน 19 ใบภายในเวลาประมาณครึ่งชั่วโมง ทุกคนมองเห็นเงินเหล่านี้ได้ นับจากนี้ ทุกความเคลื่อนไหวของแฮ็กเกอร์จะมีนักวิเคราะห์หลายพันคนเฝ้าติดตามแบบเรียลไทม์
สเตเบิลคอยน์อาจถูกผู้ออกเหรียญอายัดได้ภายในไม่กี่ชั่วโมง แต่บิตคอยน์ไม่มีผู้ออกเหรียญ และไม่มีใครให้โทรไปขออายัด แฮ็กเกอร์ทำให้ร่องรอยของเงินหายไปไม่ได้ เขาทำได้เพียงรอ และหวังว่าสักวันเหรียญจะไปถึงศูนย์ซื้อขาย นายหน้า หรือบริการแลกเปลี่ยนที่ไม่ตรวจสอบว่าเงินมาจากไหน
และนี่คือเรื่องย้อนแย้ง: ตามข้อมูลของ TRM Labs แฮ็กเกอร์ใช้ Tornado Cash เพื่อส่งเงินมาเตรียมการโจมตี บริการนี้เป็น “มิกเซอร์” หรือบริการผสมธุรกรรมคริปโตที่ออกแบบมาเพื่อทำให้การติดตามเส้นทางเงินยากขึ้น ถ้าคริปโตเป็นนิรนามจริง เขาก็คงไม่จำเป็นต้องใช้บริการนี้
เหตุแฮ็กครั้งนี้ยังก่อให้เกิดกับดักอีกแบบหนึ่งสำหรับผู้เสียหาย ซึ่งผมเล่าไว้ในบทความ ซีอีโอปลอม ความเสียหายจริง: มิจฉาชีพฉวยโอกาสจากการแฮ็กคริปโตอย่างไร
รอให้เวลาผ่านไปก็ไม่ได้ช่วย
ในปี 2016 บิตคอยน์ประมาณ 120,000 เหรียญถูกขโมยจากศูนย์ซื้อขาย Bitfinex คนร้ายอดทนรอ แต่เกือบหกปีต่อมา ในเดือนกุมภาพันธ์ 2022 เจ้าหน้าที่สืบสวนของสหรัฐฯ ก็ติดตามเส้นทางเงินไปถึงคู่สามีภรรยาในนิวยอร์ก และยึดคืนสินทรัพย์มูลค่าประมาณ 3,600 ล้านดอลลาร์สหรัฐได้ ซึ่งขณะนั้นเป็นการยึดทรัพย์ทางการเงินครั้งใหญ่ที่สุดในประวัติศาสตร์ของกระทรวงยุติธรรมสหรัฐฯ ต่อมาทั้งคู่รับสารภาพ ฝ่ายชายถูกตัดสินจำคุกห้าปี ส่วนฝ่ายหญิงถูกตัดสินจำคุก 18 เดือน
ในปี 2021 หลังเหตุโจมตีด้วยแรนซัมแวร์ที่บริษัท Colonial Pipeline ในสหรัฐฯ FBI ยึดคืนบิตคอยน์ส่วนใหญ่ที่จ่ายเป็นค่าไถ่ได้ภายในหนึ่งเดือน โดยติดตามเงินไปยังกระเป๋าเงินที่เจ้าหน้าที่สามารถเข้าถึงได้
บล็อกเชนมีความทรงจำที่ยาวนานมาก เวลาไม่ได้อยู่ข้างคนร้าย
ทำไมอาชญากรจึงต้องใช้บัญชีม้า
ถ้าคริปโตเป็นนิรนามจริง อาชญากรก็คงไม่ต้องพึ่งใคร แต่ในความเป็นจริง พวกเขารับสมัครคนมาเป็น “บัญชีม้า” หรือ money mules คนเหล่านี้เป็นคนธรรมดา มักเป็นนักศึกษาหรือผู้ที่กำลังขัดสนเงินทอง โดยเปิดบัญชีธนาคารหรือบัญชีกับศูนย์ซื้อขายคริปโตในชื่อของตัวเอง รับเงิน ถอนเป็นเงินสด หรือโอนต่อ แล้วเก็บค่าตอบแทนไว้เล็กน้อย
วิธีนี้ไม่ได้ทำให้เงินหายไป เพียงเพิ่มคนกลางเข้ามาอีกชั้นและช่วยถ่วงเวลา ร่องรอยยังอยู่เหมือนเดิม เพียงแต่เส้นทางนั้นพาไปถึงเจ้าของบัญชีม้าก่อน และเจ้าของบัญชีม้าก็คือคนที่ต้องตอบคำถามตำรวจ เพราะในทางกฎหมาย การยอมให้ผู้อื่นใช้บัญชีของคุณเคลื่อนย้ายเงินสกปรกคือการฟอกเงิน ไม่ว่าคุณจะได้รับคำอธิบายมาอย่างไรก็ตาม
หน่วยงานในยุโรปติดตามปราบปรามบัญชีม้าทุกปี ในปฏิบัติการครั้งเดียวที่ Europol ประสานงานเมื่อปี 2021 เจ้าหน้าที่จาก 27 ประเทศระบุตัวผู้ทำหน้าที่เป็นบัญชีม้าได้มากกว่า 18,000 คน แต่ระบุตัวผู้จัดหาบัญชีม้าได้เพียง 324 คน และจับกุมผู้ต้องสงสัยได้ 1,803 คน
อาชญากรยังซ่อนตัวอยู่ในเงามืด ส่วนเจ้าของบัญชีม้าเป็นคนรับเคราะห์
แล้วคริปโตที่เป็นนิรนามมีอยู่จริงหรือไม่
มีเครื่องมือที่สร้างขึ้นเพื่อความเป็นส่วนตัว เช่น เหรียญที่เน้นความเป็นส่วนตัวหรือ privacy coins อย่าง Monero ซึ่งปกปิดจำนวนเงินและที่อยู่ ตลอดจนมิกเซอร์ที่ผสมเหรียญของผู้ใช้หลายรายเข้าด้วยกัน แต่การใช้เครื่องมือเหล่านี้ก็มีสิ่งที่ต้องแลก ศูนย์ซื้อขายที่อยู่ภายใต้การกำกับดูแลส่วนใหญ่ไม่รับเหรียญประเภทนี้ มิกเซอร์หลายแห่งตกเป็นเป้าของการดำเนินการจากทางการ และเพียงแค่ใช้บริการเหล่านี้ก็เป็นสัญญาณเตือนสำหรับเจ้าหน้าที่กำกับการปฏิบัติตามกฎเกณฑ์แล้ว การพยายามทำให้ไม่มีใครเห็นคุณ อาจเป็นวิธีที่เร็วที่สุดที่จะทำให้คุณถูกจับตามอง
เรื่องนี้หมายความว่าอย่างไรสำหรับคุณ
หากคุณถือครองคริปโตอย่างถูกกฎหมาย นี่เป็นข่าวดี ความโปร่งใสที่ช่วยจับคนร้ายก็ช่วยคุ้มครองคุณด้วย หากเงินถูกขโมย ก็สามารถติดตามเส้นทางได้ และประวัติธุรกรรมของคุณก็ใช้แสดงที่มาของเงินเมื่อธนาคารสอบถามได้
แต่ถ้าคุณคิดว่าคริปโตเป็นวิธีหลบสายตาของเจ้าหน้าที่ ถึงเวลาคิดใหม่แล้ว บิตคอยน์อาจเป็นเงินที่ติดตามเส้นทางได้ง่ายที่สุดเท่าที่เคยมีมา หากต้องการความเป็นส่วนตัว เงินสดก็ยังเป็นเบอร์หนึ่ง
ความเป็นนิรนามเป็นหนึ่งในเหตุผลที่ทำให้ผู้คนเริ่มซื้อคริปโต แต่ความเชื่อนั้นไม่เคยเป็นจริง
หากต้องการมองภาพรวมว่าคริปโตมีประโยชน์จริงในเรื่องใดบ้าง อ่านบทความ Devil’s Advocate: คริปโตมีประโยชน์จริงหรือ
อยากศึกษาให้ลึกกว่านี้?
ผมอธิบายว่าคริปโตคืออะไรจริง ๆ และอะไรที่มันไม่ได้เป็น ในหนังสือ What Nobody Tells You Before You Invest in Crypto สำหรับนักลงทุน และ What Nobody Tells You About the Plumbing of Crypto ซึ่งว่าด้วยโครงสร้างพื้นฐานเบื้องหลัง ทั้งศูนย์ซื้อขาย กระเป๋าเงิน การเก็บรักษาสินทรัพย์ และความเสี่ยงที่ไม่มีใครอธิบายให้คุณฟัง
หากคุณกำลังสร้างธุรกิจคริปโตหรือธุรกิจการชำระเงิน และต้องการวางระบบให้ปฏิบัติตามกฎเกณฑ์อย่างถูกต้องตั้งแต่วันแรก ติดต่อเราได้ที่ thailand@fintechlex.com หรือทาง WhatsApp +41 787 983 770
แหล่งข้อมูล: กระทรวงยุติธรรมสหรัฐฯ ข่าวประชาสัมพันธ์วันที่ 8 กุมภาพันธ์ 2022 (Bitfinex); กระทรวงยุติธรรมสหรัฐฯ ข่าวประชาสัมพันธ์วันที่ 7 มิถุนายน 2021 (การยึดคืนค่าไถ่ของ Colonial Pipeline); CoinDesk, “Binance hacker took over 18,270 bitcoin that no one can freeze”, ตุลาคม 2026; TRM Labs, บทวิเคราะห์เหตุแฮ็ก Binance, ตุลาคม 2026; TRM Labs, “Ilya Lichtenstein sentenced for role in Bitfinex hack”, พฤศจิกายน 2024; Europol, ข่าวประชาสัมพันธ์ปฏิบัติการ European Money Mule Action ครั้งที่ 7 (EMMA 7), ธันวาคม 2021
Rene-Philippe
