วิธีลงทุนในประเทศที่อยู่ในภาวะวิกฤต: บทเรียนจากเมียนมา

บทเรียนจากเมียนมา: รัฐบาลทหาร การคว่ำบาตร การควบคุมการแลกเปลี่ยนเงินตรา และไร่องุ่น

กรุงเทพฯ คืนวันจันทร์ที่ 18 ตุลาคม 2004 ผมนั่งอยู่ที่ระเบียงอพาร์ตเมนต์ มองแสงไฟของเมือง การจราจรเบื้องล่างเงียบลงในที่สุด เป็นค่ำคืนที่สงบ แล้วโทรศัพท์ก็ดังขึ้น

ปลายสายคือพอล โทรมาจากย่างกุ้ง พอลเป็นผู้บริหารบริษัทอินเทอร์เน็ตของเราในเมียนมา และขณะนั้นเขาอยู่ในบริเวณบริษัท โดยมีทหารล้อมรอบอยู่

“Rene คุณไม่เชื่อแน่ว่าเกิดอะไรขึ้น”

“ไม่เชื่อหรอก แต่คุณกำลังจะเล่าให้ฟัง”

“ทหารยึด Bagan Cybertech แล้ว”

อีกสองวันต่อมา คือวันพุธ เรามีกำหนดจะได้รับเงิน 20 ล้านดอลลาร์สหรัฐสำหรับหุ้นของเรา สัญญาลงนามแล้ว แต่บริษัทของเรากลับตกเป็นของกองทัพ

ผมจะกลับมาเล่าว่าเรามาถึงจุดนั้นได้อย่างไร แต่ก่อนอื่น ขอเล่าว่าทำไมผมจึงพูดเรื่องการลงทุนในประเทศที่มีความเสี่ยงสูงได้ ประเทศที่เรื่องแบบนี้เกิดขึ้นได้

ผมไม่ได้เขียนจากตำรา ในปี 2002 ผมเริ่มให้คำปรึกษาด้านการลงทุนแก่ลูกค้าในเมียนมา ในช่วงที่ยังไม่มีสงครามกลางเมืองอย่างเปิดเผย แต่รัฐบาลทหารเข้มงวดทางการเมืองมาก ประชาชนไม่มีเสรีภาพ และการคว่ำบาตรของสหรัฐฯ ทำให้แทบทุกอย่างหาได้ยาก อุปกรณ์สามในสี่ที่ธุรกิจสมัยใหม่ต้องใช้มาจากสหรัฐฯ คุณคงนึกภาพปัญหาออก

แม้แต่โคคา-โคลาและเป๊ปซี่ก็ไม่มีการนำเข้าอีกต่อไป มีโคล่าท้องถิ่นมาแทน และเพราะทุกอย่างขาดแคลน ขวดและฝาของโคคา-โคลาและเป๊ปซี่เก่าจึงถูกเก็บมาใช้ซ้ำ คุณอาจได้ดื่มโคล่าท้องถิ่นจากขวดโคคา-โคลาที่ปิดด้วยฝาเป๊ปซี่ แค่นี้ก็บอกทุกอย่างเกี่ยวกับการทำธุรกิจภายใต้การคว่ำบาตรแล้ว

นอกจากนั้นยังมีการควบคุมการแลกเปลี่ยนเงินตรา อัตราทางการอยู่ที่ประมาณ 6 จ๊าดต่อดอลลาร์ ขณะที่ในตลาด เงินหนึ่งดอลลาร์แลกได้ 800 จ๊าดหรือมากกว่านั้น หากโอนเงินลงทุนผ่านธนาคาร เงินของคุณจะถูกแปลงที่อัตราทางการ ลองคำนวณดูเอง

วิกฤต การคว่ำบาตร หรือทั้งสองอย่าง?

ก่อนอื่นใด ต้องวินิจฉัยให้ถูก ประเทศที่อยู่ในภาวะวิกฤตกับประเทศที่ถูกคว่ำบาตรไม่ใช่เรื่องเดียวกัน และความเสี่ยงก็ไม่เหมือนกัน

• วิกฤตโดยไม่มีการคว่ำบาตร รัฐประหาร วิกฤตการเมือง เศรษฐกิจล่มสลาย แต่เงินยังเข้าออกได้ ความเสี่ยงอยู่ในพื้นที่: หุ้นส่วนของคุณ ระบอบการปกครอง และความปลอดภัยของคนของคุณ ลองนึกถึงประเทศไทยหลังรัฐประหารปี 2006 และ 2014
• การคว่ำบาตรโดยไม่มีวิกฤต ประเทศมีเสถียรภาพ บางครั้งถึงขั้นน่าเบื่อ แต่คุณถูกปิดกั้นจากภายนอก: ธนาคาร การโอนเงิน บัญชีดำ คิวบาอยู่ภายใต้การคว่ำบาตรของสหรัฐฯ มาหลายทศวรรษ ทั้งที่ระบอบการปกครองมีเสถียรภาพมาก
• ทั้งสองอย่างพร้อมกัน กรณีที่ยากที่สุด เช่น เมียนมาและรัสเซียในปัจจุบัน

เมียนมาที่ผมรู้จักในปี 2002 อยู่ในกล่องที่สามแล้ว: รัฐบาลทหาร และมาตรการคว่ำบาตรของสหรัฐฯ ที่ห้าม “บุคคลสหรัฐฯ” (US persons) ลงทุนใหม่มาตั้งแต่ปี 1997 เรารู้สึกถึงมาตรการเหล่านั้นทุกวัน เพราะทุกอย่างขาดแคลน แต่เนื่องจากไม่มีใครในพวกเราเป็น “บุคคลสหรัฐฯ” เราจึงไม่มีความเสี่ยงทางกฎหมาย หรือเกือบไม่มี

เราจ่ายเงินให้คนในโครงการเป็นดอลลาร์ วันหนึ่งผมโอนเงินคืนค่าใช้จ่าย และเขียนว่า “air ticket Yangon” (ค่าตั๋วเครื่องบินย่างกุ้ง) ในช่องรายละเอียดการโอน การโอนเงินถูกธนาคารกลางสหรัฐฯ (Federal Reserve) ระงับไว้ เราต้องชี้แจงว่าเงินนี้จ่ายเพื่ออะไร ก่อนที่เงินจะถูกปล่อย คำเดียวในรายละเอียดการโอน เงินของคุณก็ถูกอายัด เป็นความผิดพลาดแบบมือใหม่ของผม และเป็นบทเรียนที่ผมไม่เคยลืม: ใครควบคุมระบบชำระเงินดอลลาร์ คนนั้นก็มองเห็นเส้นทางของเงิน

บทเรียนบางข้อด้านล่างใช้ได้กับทุกกล่อง เช่น การเลือกหุ้นส่วนและการเลือกคนที่คุณส่งไป ส่วนบางข้อ เช่น วิธีที่เราเคลื่อนย้ายเงิน ใช้ได้เฉพาะเมื่อไม่มีมาตรการคว่ำบาตรที่ใช้บังคับกับตัวคุณหรือกับธุรกรรมนั้น

นี่คือสิ่งที่ผมได้เรียนรู้ ทีละการตัดสินใจ

1. ตัดสินใจก่อนว่าควรไปหรือไม่

การตัดสินใจแรกไม่ใช่ว่าจะลงทุนอย่างไร แต่คือจะลงทุนหรือไม่ ดูเงื่อนไขต่าง ๆ และมองสิ่งที่คุณทำอย่างตรงไปตรงมา

หากธุรกิจของคุณคือสินค้าโภคภัณฑ์ เมียนมาเป็นประเทศที่มองข้ามได้ยาก ใต้ดินของประเทศนี้มีแทบทุกอย่าง ไม่ว่าสภาพจะยากลำบากเพียงใด บริษัทด้านทรัพยากรธรรมชาติไม่อาจทำเป็นว่าประเทศนี้ไม่มีอยู่

หากคุณกำลังสร้างธุรกิจเทคโนโลยีขั้นสูงจริง ๆ ท่ามกลางการคว่ำบาตรของสหรัฐฯ และหาอุปกรณ์ที่ต้องใช้ไม่ได้ถึงครึ่ง ก็คงยังไม่ใช่เวลา เว้นแต่คุณจะหาสิ่งที่สหรัฐฯ ไม่ยอมขายได้จากประเทศอื่น ตรวจสอบเรื่องนี้ก่อน ก่อนที่จะหลงรักตลาดนั้น

2. เลือกคนที่คุณจะส่งไป

เรื่องนี้มักถูกมองข้าม และสำคัญมาก คุณไม่ส่งผู้ชายที่มีภรรยาและลูกเล็กไปประเทศแบบนั้น โดยทั่วไป คุณต้องการคนโสด อายุระหว่าง 45 ถึง 50 ปี ที่มีประสบการณ์จริง ไม่แก่เกินไป แต่ต้องเป็นคนที่ผ่านอะไรมาบ้างแล้ว และจะไม่ตื่นตระหนกเมื่อเจออุปสรรคแรก

3. เลือกหุ้นส่วน: รัฐบาลหรือภาคเอกชน?

ในประเทศแบบนี้ ไม่ค่อยมีที่ไหนยอมให้ชาวต่างชาติถือหุ้นธุรกิจได้ 100% และแม้จะทำได้ คุณก็ไม่ควรทำ ในประเทศที่อยู่ในภาวะวิกฤต หุ้นส่วนท้องถิ่นไม่ใช่ทางเลือก แต่เป็นสิ่งจำเป็น

แล้วจะร่วมมือกับใคร? บางครั้งรัฐบาลคือคำตอบที่ถูกต้อง พูดกันตรง ๆ รัฐบาลเหล่านี้ไม่ได้มือสะอาดเสมอไป และไม่ใช่คนที่คุณใฝ่ฝันอยากทำธุรกิจด้วย แต่หากต้องการดำเนินงานอย่างปลอดภัย คุณก็จะบอกตัวเองว่าหุ้นส่วนที่ปลอดภัยที่สุดคือคนที่ถือปืน นั่นคือสิ่งที่เราทำ ขอเล่าเรื่อง Bagan Cybertech ให้ฟัง

4. เรื่องของ Bagan Cybertech

ราวปี 2002 รัฐบาลเมียนมาเปิดประมูลใบอนุญาตผู้ให้บริการอินเทอร์เน็ตและโทรศัพท์ผ่านอินเทอร์เน็ต (voice over internet protocol) เอกชนรายแรกของประเทศ เป็นช่วงแรก ๆ ของ Skype

ลูกค้าของผมต้องการเข้าร่วมประมูล พวกเขาเป็นกลุ่มอดีตทหารชาวสก็อต อังกฤษ ออสเตรเลีย และนิวซีแลนด์ ทั้งหมดเคยอยู่ในเหล่าทหารสื่อสารของกองทัพตน ในประเทศไทย พวกเขาเปิดบริษัทให้บริการโทรคมนาคมแก่แท่นขุดเจาะน้ำมันนอกชายฝั่ง และหลายปีก่อนหน้านั้นยังเคยถือใบอนุญาตโทรศัพท์มือถือรายแรก ๆ ในสิงคโปร์ จนกระทั่งผู้ลงทุนถอนตัวและพวกเขาเสียใบอนุญาตไป คนเหล่านี้ฝันถึงโครงการแบบนี้มาทั้งชีวิต สองคนที่ผมรู้จักดีที่สุดคือคริส คนดีมากที่ต่อมาย้ายไปแอฟริกาและผมขาดการติดต่อไป และพอล ผู้เป็นมันสมองของกลุ่ม พอลยังอาศัยอยู่ในประเทศไทย และเรายังพบกันเป็นประจำ

ปัญหาคือ เราตัวเล็ก เล็กมาก ฝั่งตรงข้ามมีแต่รายใหญ่ รวมถึงกลุ่มโทรคมนาคมไทยที่ครอบครัวของนายกรัฐมนตรีไทยในขณะนั้น ทักษิณ ชินวัตร เป็นผู้ควบคุม

แล้วเราชนะได้อย่างไร? ผมมีอีกโครงการหนึ่งในเมียนมาอยู่แล้ว และบินเข้าไปทุกสัปดาห์ ครั้งละสองสามวัน ในย่างกุ้งมีร้านกาแฟร้านหนึ่ง จะเรียกว่าสตาร์บัคส์ท้องถิ่นก็ได้ เพียงแต่ใช้ชื่อสตาร์บัคส์ไม่ได้เพราะการคว่ำบาตร ชายหนุ่มสองคนที่ดูแลร้านนิสัยดีมาก และพวกเขาเป็นลูกชายของพลเอกขิ่น ยุ้นต์ ซึ่งขณะนั้นเป็นเลขาธิการที่ 1 ของรัฐบาลทหาร บุคคลอันดับสาม และหัวหน้าหน่วยข่าวกรองทหาร พูดง่าย ๆ คือคนที่คุม KGB ท้องถิ่น

เมื่อลูกค้าถามว่าผมช่วยได้ไหม ผมนึกถึงชายหนุ่มสองคนนั้น เราได้พบกัน สายสัมพันธ์ตามมา และใบอนุญาตก็ตามสายสัมพันธ์มา ผมได้เป็นหุ้นส่วนในกิจการนี้

ทำไมเราจึงได้ใบอนุญาต? เพราะผู้ให้บริการอินเทอร์เน็ตเอกชนรายแรกของเมียนมาเป็นเอกชนแค่ในชื่อ เราถือหุ้น 30% ลูกชายทั้งสองของขิ่น ยุ้นต์ถือหุ้นรวมกัน 30% และหน่วยข่าวกรองทหารของขิ่น ยุ้นต์ถือ 40%

5. เก้าเดือนจากพื้นที่ว่างเปล่าสู่การเปิดดำเนินงาน และห้องที่เต็มไปด้วยเงินดอลลาร์

นี่คือส่วนที่สวยงาม ด้วยหุ้นส่วนที่ควบคุมชายแดนและศุลกากร เราได้ใบอนุญาตนำเข้าทุกใบที่ต้องการทันที ท่ามกลางการคว่ำบาตร เราได้ทุกอย่าง เราซื้อทั้งหมดที่สิงคโปร์: อุปกรณ์ Dell ครบชุด

เราไปจากพื้นที่ว่างเปล่าจนเปิดดำเนินงานเต็มรูปแบบในเก้าเดือน: สร้างอาคาร ติดตั้งคอมพิวเตอร์ จานดาวเทียมขนาดใหญ่บนหลังคา น่าทึ่งมาก

และมันคือเครื่องผลิตเงินสด ทุกคนต้องการอินเทอร์เน็ตจากผู้ให้บริการเอกชน และเราได้รับเงินสดเป็นดอลลาร์ เรามีห้องหนึ่งที่อัดแน่นไปด้วยธนบัตรดอลลาร์จริง ๆ เหลือเชื่อ เป็นอย่างนั้นอยู่ประมาณหนึ่งปี

จากนั้นนักลงทุนท้องถิ่นรายหนึ่งเสนอซื้อหุ้นของเรา เรายินดีมาก ราคาซื้อขายหุ้นในส่วนของเรารวมทั้งสิ้น 20 ล้านดอลลาร์สหรัฐ ตัวเลขที่ดีมากในเวลานั้น สัญญาลงนามแล้ว กำหนดชำระเงินคือวันพุธ

และนั่นคือตอนที่พอลโทรหาผมในคืนวันจันทร์นั้น

6. เกิดอะไรขึ้น

ในเดือนสิงหาคม 2003 ขิ่น ยุ้นต์เปลี่ยนจากเครื่องแบบเป็นชุดสูท และขึ้นเป็นนายกรัฐมนตรี โดยความเห็นชอบของผู้นำรัฐบาลทหารอีกสองคน เขาเปิดการเจรจากับออง ซาน ซูจี และผลักดันการเจรจากับเธอไปได้ไกลกว่าผู้นำรัฐบาลทหารคนใดก่อนหน้า ไกลเกินไปสำหรับคนอื่น ๆ

วันที่ 18 ตุลาคม 2004 ภายในคืนเดียว ขิ่น ยุ้นต์ถูกปลดและถูกกักบริเวณในบ้าน วันเดียวกัน ลูกชายทั้งสองของเขาถูกจับกุมและจำคุก กองทัพเข้ายึดควบคุม Bagan Cybertech

จากนั้นรัฐบาลทหารก็ทำสิ่งที่ไม่ธรรมดา ขิ่น ยุ้นต์มีอำนาจมาก จนวิธีเดียวที่จะกำจัดเขาได้คือตัดฐานอำนาจทั้งหมดของเขา ภายในไม่กี่วัน ระบอบการปกครองยุบสำนักข่าวกรองแห่งชาติของเขา และรื้อทั้งระบบข่าวกรองทหาร เจ้าหน้าที่กว่า 3,000 คนถูกจำคุก ไล่ออก หรือโยกย้าย

เราจึงลงทุนอยู่ในบริษัทที่ผู้ถือหุ้น 40% ไม่มีตัวตนทางกฎหมายอีกต่อไป ลูกชายทั้งสองซึ่งถือหุ้นรวมกัน 30% อยู่ในคุก และกองทัพเป็นผู้ควบคุม

7. ถ้าย้อนกลับไปได้ ผมจะร่วมมือกับรัฐบาลอีกไหม? ใช่

บทเรียนที่เห็นได้ชัดคือ ไม่ควรลงทุนร่วมกับรัฐบาลเสมอไป แต่ความจริงก็คือ ในกรณีของเรา ไม่มีทางอื่น เราได้ใบอนุญาตเพราะเป็นหุ้นส่วนกับครอบครัวของขิ่น ยุ้นต์ เราทำโครงการสำเร็จเพราะมีใบอนุญาตนำเข้า และเรามีใบอนุญาตนำเข้าเพราะเป็นหุ้นส่วนกับรัฐ โครงการนั้นจะเกิดขึ้นไม่ได้เลยหากไม่มีรัฐบาล

ดังนั้น แม้วันนี้ ด้วยทุกสิ่งที่ผมรู้ ผมก็จะทำแบบเดิมอีก โอกาสบางอย่างมีอยู่ได้ผ่านรัฐเท่านั้น คำถามที่แท้จริงคือ ผลตอบแทนคุ้มกับวันที่รัฐเปลี่ยนใจหรือไม่

8. การเลือกหุ้นส่วนเอกชน: ประวัติศาสตร์สำคัญ

หากคุณเลือกหุ้นส่วนเอกชนท้องถิ่น จะเลือกใคร? บางครั้งคำตอบย้อนกลับไปกว่าร้อยปี

เมียนมาในฐานะประเทศถูกประกอบขึ้นโดยอังกฤษ ซึ่งพิชิตพม่าเป็นระยะ ๆ ระหว่างปี 1824 ถึง 1885 อังกฤษนำกลุ่มชนที่หลากหลาย ซึ่งปัจจุบันรัฐบาลรับรองอย่างเป็นทางการถึง 135 กลุ่มชาติพันธุ์ มารวมเป็นประเทศเดียว ในทางเทคนิค เมียนมาไม่ใช่ชาติที่มีอัตลักษณ์เดียว แต่เป็นการรวมตัวของกลุ่มชาติพันธุ์และกลุ่มตระกูลต่าง ๆ

ตลอดหลายปี กลุ่มชาติพันธุ์ใหญ่หลายกลุ่มลงนามในข้อตกลงหยุดยิงกับรัฐบาลทหาร กลุ่มเหล่านี้มีขนาดใหญ่ มีน้ำหนักทางการเมือง และที่สำคัญ ยังคงมีกองกำลังของตนเอง

นั่นเปลี่ยนทุกอย่างสำหรับผู้ลงทุน หากร่วมมือกับกลุ่มใดกลุ่มหนึ่งเหล่านั้น รัฐบาลจะเข้ามาแทรกแซงได้ยาก เพราะไม่อาจสร้างความขัดแย้งกับกลุ่มที่ตนทำสันติภาพด้วย และหากวันหนึ่งรัฐบาลทหารล่มสลาย การลงทุนของคุณก็ยังได้รับความคุ้มครอง เพราะสิ่งแรกที่รัฐบาลใหม่จะหลีกเลี่ยงคือการขัดแย้งกับกลุ่มติดอาวุธขนาดใหญ่ราวสิบกว่ากลุ่ม ที่เคยร่วมมือกับรัฐบาลชุดก่อน นั่นคือหน้าตาของการลงทุนที่ปลอดภัยในประเทศอย่างเมียนมา

9. Red Mountain Estate: โครงการที่ผมภูมิใจที่สุด

อีกโครงการของผมในเมียนมาคือไวน์ ผู้ลงทุนคือนักลงทุนชาวญี่ปุ่นและหุ้นส่วนท้องถิ่น คือกลุ่มชาวปะโอ โดยมีประธานของกลุ่มเป็นผู้แทน ชาวปะโอเป็นหนึ่งในสามกลุ่มใหญ่ของรัฐฉาน ร่วมกับชาวไทใหญ่และชาวว้า ทั้งสองฝ่ายร่วมกันสร้างไร่องุ่นและโรงผลิตไวน์ Red Mountain Estate ในรัฐฉาน มองเห็นทะเลสาบอินเล ไม่ใช่เงินของผม ผมเป็นที่ปรึกษาของพวกเขา

ไร่นี้ยังอยู่และยังขายไวน์จนถึงวันนี้ เป็นหนึ่งในกิจการที่ดีที่สุดที่ผมเคยให้คำปรึกษา เพราะผมมีส่วนร่วมตั้งแต่ต้นจนจบในนามของผู้ลงทุน ผมเขียนแผนธุรกิจ จัดตั้งบริษัท วางโครงสร้างกิจการร่วมค้าระหว่างหุ้นส่วนทั้งสอง เลือกพนักงานและผู้รับเหมา และจัดซื้ออุปกรณ์ ผมทำงานโครงการนี้ตั้งแต่ปี 2002 จนกระทั่งเปิดดำเนินงานได้ในอีกไม่กี่ปีต่อมา เมื่อสัญญาว่าจ้างของผมสิ้นสุดลง

ยิ่งน่าพอใจเข้าไปอีก เมื่อผมไม่ดื่มไวน์ ไม่ได้ชอบเป็นพิเศษ และไม่รู้อะไรเกี่ยวกับไวน์เลย การสร้างธุรกิจเป็นวิชาชีพ การรักผลิตภัณฑ์เป็นเรื่องเสริม

10. การนำเงินเข้าและออกภายใต้การควบคุมการแลกเปลี่ยนเงินตรา

กับ Bagan Cybertech เราโชคดีในแง่หนึ่ง: เราไม่ได้ลงทุนเป็นเงินสด เรานำความรู้ ความเชี่ยวชาญ และสายสัมพันธ์ต่างประเทศสำหรับการจัดซื้ออุปกรณ์มาลงทุน อัตราแลกเปลี่ยนจึงไม่เคยทำร้ายเรา และเมื่อกองทัพยึดบริษัท เราไม่ได้เสียเงิน เราเสียสิ่งที่กำลังจะได้รับ ซึ่งไม่ใช่เรื่องเดียวกัน พอลและทีมของเขายังอยู่บริหารงานต่ออีกหลายปี จึงยังได้รับเงินเดือน ในทางเทคนิค ผมเป็นคนที่เสียมากที่สุด เพราะตั้งแต่นั้นมันไม่ได้สร้างรายได้อะไรให้ผมเลย ถึงอย่างนั้น ก็เป็นการผจญภัยที่ยอดเยี่ยม

ไร่องุ่นต่างออกไป ที่นั่นต้องมีเงินจริงเข้าไป จากนักลงทุนชาวญี่ปุ่น สุภาพบุรุษที่ดีมาก และตรงนี้เองที่การควบคุมการแลกเปลี่ยนเงินตราเล่นงานคุณ หากโอนเงิน ทุกดอลลาร์จะถูกแปลงที่ประมาณ 6 จ๊าด ขณะที่ในตลาดมีค่าราว 800 จ๊าด กำลังซื้อของเงินคุณหายไปกว่า 99% ทันทีที่ถึงปลายทาง คุณโดนรีดอย่างหนัก

ใช่ ต้องโอนเข้าไปอย่างเป็นทางการบ้างเล็กน้อย และมีเงินสดเข้าไปบ้างเล็กน้อย แต่โครงสร้างเป็นตัวทำงานหลัก:

• ทุกอย่างที่ซื้อจากต่างประเทศจ่ายในต่างประเทศ เราชำระค่าอุปกรณ์โดยตรงจากนอกประเทศ จึงไม่มีการแปลงเงินเลย
• ค่าใช้จ่ายในประเทศชำระด้วยการหักกลบกับหุ้นส่วนท้องถิ่น เมื่อเราต้องจ่ายเงินลงทุนในส่วนของเราภายในประเทศ เราจ่ายเป็นดอลลาร์ในจำนวนเทียบเท่า ตามอัตราที่สมเหตุสมผล เข้าบัญชีต่างประเทศของหุ้นส่วนท้องถิ่น และเขาจ่ายเงินจ๊าดในเมียนมา ส่วนแบ่งค่าใช้จ่ายต่างประเทศของเขาจึงเท่ากับถูกจ่ายคืนให้เราเป็นเงินท้องถิ่น ซึ่งนำมาใช้เป็นเงินลงทุนในประเทศของเรา

ยกตัวอย่างให้เห็นภาพ: หากต้องการใช้เงิน 1 ล้านจ๊าดในประเทศ การโอนที่อัตราทางการจะมีต้นทุนราว 167,000 ดอลลาร์ แต่ผ่านการหักกลบที่อัตราตลาด จะอยู่ที่ราว 1,250 ดอลลาร์ ไม่มีใครที่มีสติโอนจำนวนแรก

การนำเงินออกก็เจอปัญหาเดียวกันในทางกลับกัน: จะนำเงินลงทุนกลับจากประเทศที่ควบคุมการแลกเปลี่ยนเงินตราได้อย่างไร? คำตอบเหมือนเดิม หุ้นส่วนท้องถิ่นของคุณมักมีเงินอยู่ต่างประเทศ และการหักกลบก็ทำในทิศทางตรงข้าม คุณสามารถนำเงินสดติดตัวออกไปได้บ้าง แต่ไม่มาก

คำเตือนหนึ่งข้อ และผมพูดจริง กลไกนี้ชาญฉลาดและชอบธรรมในเมียนมาปี 2002 แต่หากทำวันนี้ ในประเทศที่ถูกคว่ำบาตร รูปแบบเดียวกันอาจถูกมองว่าเป็นการโอนเงินโดยไม่ได้รับอนุญาต การหลีกเลี่ยงมาตรการคว่ำบาตร หรือการฟอกเงิน สิ่งที่ได้ผลในปี 2002 อาจส่งคุณเข้าคุกในปี 2026 ขอคำปรึกษาก่อนเคลื่อนย้ายเงินแม้แต่ดอลลาร์เดียว

11. การลงทุนในประเทศที่ถูกคว่ำบาตรในวันนี้: ตรวจสอบก่อนตกลงลงทุน

หากวันนี้คุณต้องการลงทุนในเมียนมา รัสเซีย หรือประเทศอื่นที่อยู่ในภาวะวิกฤต เกมนี้ต่างจากที่ผมเคยเล่น ก่อนจะคิดเรื่องหุ้นส่วนและคน ให้ตรวจสอบสิ่งต่อไปนี้

• ตรวจสอบบัญชีรายชื่อผู้ถูกคว่ำบาตรของทุกเขตอำนาจศาลที่เกี่ยวข้อง ไม่ใช่แค่ของสหรัฐฯ สหรัฐอเมริกา (OFAC) สหภาพยุโรป สหราชอาณาจักร และสวิตเซอร์แลนด์ (SECO) ต่างมีรายชื่อของตนเอง และไม่ได้ตรงกันเสมอไป ยกตัวอย่างหนึ่ง ตั้งแต่รัฐประหารปี 2021 รัฐบาลตะวันตกได้ขึ้นบัญชีผู้นำรัฐบาลทหารเมียนมาและกลุ่มบริษัทของกองทัพโดยระบุชื่อ
• ตรวจสอบว่าใครอยู่เบื้องหลังหุ้นส่วนของคุณ ภายใต้กฎของสหรัฐฯ บริษัทที่บุคคลที่ถูกคว่ำบาตรถือหุ้นรวมกันตั้งแต่ 50% ขึ้นไป จะถือว่าถูกคว่ำบาตรด้วย ส่วนกฎของสหภาพยุโรป การถือหุ้นเกินกว่า 50% หรือการมีอำนาจควบคุมก็เพียงพอ แม้ชื่อของบริษัทเองจะไม่ปรากฏในรายชื่อใดเลย ในปี 2002 การเป็นหุ้นส่วนกับรัฐบาลทหารคือความเสี่ยงทางการเมือง วันนี้อาจเป็นทางตันทางกฎหมาย
• ตรวจสอบว่าเงินเคลื่อนย้ายได้จริง ธนาคารรัสเซียหลายแห่งถูกตัดออกจาก SWIFT ตั้งแต่ปี 2022 และธนาคารตะวันตกปฏิเสธการชำระเงินจำนวนมากที่เกี่ยวข้องกับประเทศที่ถูกคว่ำบาตร แม้จะถูกกฎหมายทุกประการ นึกถึงตั๋วเครื่องบินของผม หากเงินเข้าหรือออกไม่ได้ เรื่องอื่นก็ไม่มีความหมาย
• อย่าลืมมาตรการคว่ำบาตรทางอ้อม (secondary sanctions) คุณไม่จำเป็นต้องเป็นคนอเมริกันก็โดนได้ การช่วยเหลือนิติบุคคลที่อยู่ในบัญชีรายชื่ออาจทำให้คุณถูกขึ้นบัญชีเสียเอง
• ตรวจสอบมาตรการควบคุมการส่งออก อุปกรณ์และเทคโนโลยีสมัยใหม่จำนวนมากไม่สามารถส่งมอบได้อีกต่อไป ทั้งทางตรงและผ่านประเทศที่สาม

ก่อนเข้าไปเกี่ยวข้องกับรัฐบาลใด หรือกับใครก็ตามที่ใกล้ชิดกับรัฐบาล ให้ตรวจสอบมาตรการคว่ำบาตร กฎนั้นง่าย: ตรวจสอบก่อนตกลงลงทุน เมื่อเข้าไปแล้วก็สายเกินไป

สิ่งที่ต้องจำก่อนลงทุนในประเทศที่มีความเสี่ยงสูง

• ตัดสินใจก่อนว่าการลงทุนในภาคธุรกิจของคุณในประเทศนั้นคุ้มค่าหรือไม่ สินค้าโภคภัณฑ์อาจใช่ เทคโนโลยีขั้นสูงที่ต้องพึ่งพาสินค้าที่ถูกคว่ำบาตร อาจไม่ใช่
• ส่งคนที่ใช่: มีประสบการณ์ ไม่มีภาระครอบครัว และหนักแน่น
• คุณจะต้องมีหุ้นส่วนท้องถิ่น เลือกระหว่างรัฐกับเอกชนโดยรู้เท่าทัน
• รัฐบาลเปิดได้ทุกประตู และปิดได้ทุกประตูในเช้าวันเดียว
• ศึกษาประวัติศาสตร์ของประเทศ ในเมียนมา หุ้นส่วนที่ปลอดภัยที่สุดคือกลุ่มติดอาวุธที่ทำสันติภาพกับระบอบการปกครอง
• ภายใต้การควบคุมการแลกเปลี่ยนเงินตรา ให้วางโครงสร้างการไหลของเงินก่อนเคลื่อนย้ายเงินแม้แต่ดอลลาร์เดียว
• หากทำได้ ให้นำความรู้ไปลงทุนก่อนเงินสด คุณอาจเสียกำไรโดยไม่เสียเงินทุน
• รู้ว่าคุณอยู่ในกล่องไหน: วิกฤต การคว่ำบาตร หรือทั้งสองอย่าง แล้วตรวจสอบบัญชีรายชื่อผู้ถูกคว่ำบาตรของทุกเขตอำนาจศาลที่เกี่ยวข้องก่อนลงนามใด ๆ

ก่อนนำเงินของคุณไปต่างประเทศ

หากเรื่องนี้ตรงใจคุณ หนังสือของผมลงลึกกว่านี้ หนังสือเล่าถึงสิ่งที่เกิดขึ้นจริงเมื่อผู้ประกอบการนำเงินออม ธุรกิจ และบางครั้งทั้งชีวิตไปยังต่างประเทศ และถึงคำถามที่อาจทำลายการลงทุนได้ก่อนที่ใครจะได้อ่านกฎหมายเสียอีก คุณลงทุนในภาคธุรกิจนั้นได้จริงหรือไม่? คุณทำงานในบริษัทของตัวเองได้อย่างถูกกฎหมายหรือเปล่า? คุณต้องใช้เงินจริง ๆ เท่าไร? จะเกิดอะไรขึ้นหากหุ้นส่วนท้องถิ่นหันมาเป็นศัตรู หากนักบัญชีทำตามคำสั่งที่ผิด หากธนาคารขอให้คุณพิสูจน์ที่มาของเงินที่คุณหามาได้เมื่อยี่สิบปีก่อน? และจะเกิดอะไรขึ้นหากการลงทุนไปได้ดี แต่ชีวิตของคุณกลับไม่เป็นอย่างนั้น?

อ่านเพิ่มเติม: หน่วยงานกำกับดูแลปลอมในคอโมโรส และใบอนุญาตออฟชอร์ปลอมในแกมเบีย และ การจัดตั้งบริษัทคริปโตในสวิตเซอร์แลนด์จากเอเชียในปี 2026

กำลังคิดจะลงทุนในประเทศแบบนี้หรือไม่? คุยกับเราก่อนตกลงลงทุน เราเคยอยู่ในพื้นที่จริง: ใบอนุญาตที่ได้มาจากการนั่งดื่มกาแฟ บริษัทที่ถูกกองทัพยึดในคืนวันจันทร์ เงินที่เคลื่อนย้ายภายใต้การควบคุมการแลกเปลี่ยนเงินตรา และไร่องุ่นที่ยังผลิตไวน์มากว่ายี่สิบปี ประสบการณ์ของเรามาจากภาคสนาม ไม่ใช่จากตำรา และเรารู้ว่าต้องถามอะไรก่อนที่เงินจะเคลื่อนย้าย ติดต่อเราที่ thailand@fintechlex.com หรือ WhatsApp +41 787 983 770

Rene-Philippe